Czego nie wiedzieliście o poście w Wielkim Poście

Meredith J C Warren, 9.02.2016

Karnawałowe ekscesy dobiegły końca. Rozpoczyna się coroczny, tradycyjny okres wstrzemięźliwości. Czterdziestodniowy Wielki Post to okres oczekiwania na Wielkanoc, najświętszy dzień dla chrześcijan. W tym czasie podejmujemy postanowienia, by wstrzymać się od alkoholu, palenia, czy nawet obgryzania paznokci lub przejadania się.

image-20160127-26769-1ma2jdd
Diabeł wnosi Jezusa na górę, by kusić Go królestwem ziemskim (Łk 4, 5–8; Mt 4, 8–10) Missal, Francja ok.1470-75; Biblioteka Beinecke na Uniwersytecie Yale, MS 425, fol. 48r Beinecke Rare Book and Manuscript Library

Jednak biorąc pod uwagę, jak istotna od samego początku chrześcijaństwa była śmierć Jezusa Chrystusa, zaskakujące jest, jak sposób obchodzenia tego ważnego okresu zmienił się w ciągu ostatnich dwóch tysięcy lat – i to w naprawdę dziwny sposób.

Wielki Post w Nowym Testamencie

Współcześnie Wielki Post łączony jest z czterdziestodniowym postem Chrystusa (Mk 1, 13; Mt 4, 1–11; Łk 4, 1–13). Św. Marek wspomina, że Jezus kuszony był przez Szatana, jednak to w Ewangeliach wg św. Mateusza i św. Łukasza znajdujemy szczegółowy opis tego wydarzenia. Wszystkie trzy świadectwa są zgodne, że Jezus nie jadł przez czterdzieści dni.

Chrześcijanie, tak jak wyznawcy wielu innych religii, pościli od bardzo dawna. Jednak dopiero trzysta lat po śmierci Chrystusa, kiedy zaczęto pościć przed Wielkanocą, ktoś postanowił zajrzeć do Biblii, by znaleźć źródło tej praktyki. Wcześniej bowiem te dwa wydarzenia nie łączyły się ze sobą. Jak więc to się stało?

Święty głód

Post, czyli wstrzymanie się od jedzenia (a czasem też od picia) przez dłuższy czas, to praktyka, która istniała na długo przed Chrystusem. Starożytni Żydzi pościli w konkretne dni w ciągu roku. W Mk 2, 18–23 i Mt 6, 16–18 widać, że post był zwyczajnym elementem żydowskich obyczajów religijnych. Teksty żydowskie pochodzące z okresu grecko-rzymskiego przedstawiają post jako praktykę zastępującą ofiarę. Około sto lat przed narodzeniem Chrystusa, autor apokryficznych Psalmów Salomona (3, 8-9) opisuje post jako sposób na odpokutowanie grzechów oraz zwyczajową praktykę ludzi prawych.

W początkowych latach istnienia chrześcijaństwa, wyznawcy Chrystusa pościli w te same dni, co Żydzi. Część autorów gwałtownie sprzeciwiała się takiemu mieszaniu kultur i religii. Św. Jan Chryzostom (ok. 349-407) w swoich pismach sprzeciwiał się wspólnym elementom chrześcijaństwa i judaizmu, upominając chrześcijan poszczących w żydowskim Dniu Przebłagania, Jom Kippur.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA
Dionizjusz, „Jan Chryzostom” Wikimedia

Wstrzemięźliwość od jedzenia i picia można było postrzegać jako pokutę, jak w przypadku Jom Kippur, ale mogła również służyć jako oczyszczenie przed oczekiwanym spotkaniem z Bogiem. Księga Wyjścia (34, 28) podaje, że Mojżesz pościł przed spotkaniem z Bogiem na górze, podczas którego otrzymał tablice z Dziesięcioma Przykazaniami. Wyraźne wzmianki o poście pojawiają się także w innych tekstach, np. w powstałej w I wieku apokryficznej Czwartej Księdze Ezdrasza. Ezdrasz przez siedem dni powstrzymuje się od jedzenia i picia, aby otrzymać objawienie od Boga. Po okresie postu anioł powierza mu boskie tajemnice.

Jezus pości na pustyni, aby przygotować się na zjednoczenie z Bogiem i wzmocnić się przed kuszeniem Diabła. Nic więc dziwnego, że późniejsi chrześcijanie kojarzyli post z Bożą bliskością. Prawdopodobnie najbardziej znanymi przykładami, jak bardzo potrafiła rozwinąć się praktyka postna po starożytności są tzw. święte anorektyczki – kobiety, które jak św. Aniela z Foligno (1248-1309) i św. Katarzyna ze Sieny (1347-1380) nie przyjmowały żadnego pokarmu poza Eucharystią.

Prawdziwe pochodzenie Wielkiego Postu

Teksty chrześcijańskie z II w. wspominają o poście przed Wielkanocą, jednak wśród chrześcijan istniały różnice co do sposobu i długości postu, a nawet w samym Kościele brakowało porozumienia. O tych różnicach pisze św. Ireneusz z Lyonu:

Dyskusja dotyczy nie tylko dnia, ale i formy postu. Niektórzy bowiem sądzą, że należy pościć jeden dzień, inni dwa, a jeszcze inni, że więcej; dla niektórych zaś jeden dzień to jakby 40 godzin.

Pierwsze wzmianki o ustalonym czasie postu, który trwał powyżej dwóch lub trzech dni pochodzą z „Didaskaliów”, dokumentu syro-chrześcijańskiego, prawdopodobnie z III w.

Będziesz pościł w dniach Paschy od dziesiątego dnia, czyli drugiego dnia tygodnia; i będziesz spożywał tylko chleb i sól, i wodę, o godzinie dziewiątej, aż do piątego dnia tygodnia. Jednak w piątek i szabat zachowasz post całkowity i niczego nie weźmiesz do ust (…) Pościliśmy bowiem, kiedy Pan nasz cierpiał, na świadectwo trzech dni (…).

Tekst ten łączy sześciodniowy post z Wielkanocą i cierpieniem Jezusa, jednak wciąż nie z czterdziestodniowym kuszeniem przedstawionym w Mt, Mk i Łk. Dopiero Piotr Aleksandryjski w IV w. połączył chrześcijańską praktykę pokutną (jednak nadal nie wielkopostną) z czterdziestodniowym postem Jezusa na pustkowiu:

Twierdzę, że wystarczy, mając na uwadze ich upadek, (prześladowanych chrześcijan, którzy zaparli się wiary – przyp. tłum.) nałożyć na nich post czterdziestodniowy, aby pamiętali o tych sprawach; te czterdzieści dni, podczas których nasz Pan i Zbawiciel Jezus Chrystus pościł, po Swoim chrzcie, i kuszony był przez diabła. I gdy w tym czasie wiele ćwiczyć się będą i pościć nieustannie pozwólcie im w modlitwie rozmyślać nad tym, co zostało powiedziane przez Pana do tego, który kusił Go, by padł przed nim i oddał mu pokłon: „Idź precz, szatanie! Jest bowiem napisane: Panu, Bogu swemu, będziesz oddawał pokłon i Jemu samemu służyć będziesz”.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA
Sandro Botticelli, „Kuszenie Chrystusa” (fragment)

Rzeczywiście najbardziej prawdopodobnym powodem, dla którego post łączono z oczekiwaniem na Wielkanoc jest fakt, że chrztu zaczęto udzielać właśnie w Wielkanoc. Podczas trzytygodniowego przygotowania do przyjęcia chrztu kandydaci pościli, a ponieważ w IV w. chrzest coraz mocniej wiązano z Wielkanocą, możliwe jest, że praktykę postną rozszerzono na ludzi, którzy już byli chrześcijanami. Do momentu, gdy za czasów cesarza Konstantyna ustalono jedną metodę obliczania daty Wielkanocy nie istniała jednakowa praktyka wielkopostna.

Zmiany tradycji związanych z Wielkim Postem widoczne są chociażby w niedawnym oświadczeniu papieża Franciszka, które dopuszcza kobiety do obrzędu obmywania stóp, sprawowanego na pamiątkę obmycia stóp swoim uczniom przez Jezusa (J 13, 1-10).

W każdym razie oczywistym jest, że wiele świąt i dni postnych w chrześcijaństwie powstało wcześniej niż sama religia i wciąż zmieniają się pod wpływem wiernych. Fakt ten przypomina, że nic nie pozostaje bez zmian – nawet religia.

Wszystkie cytaty zostały przetłumaczone przez tłumacza.

Tekst pochodzi ze strony The Conversation.

Przełożył Piotr Nowicki

Tłumaczenie na licencji: Licencja Creative Commons

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s